KOTA KINABALU — Kanak-kanak di Sabah yang tidak memiliki dokumen kewarganegaraan atau taraf kewarganegaraan yang diiktiraf ketinggalan dalam setiap aspek utama kesejahteraan, menurut kajian komprehensif baharu mengenai keadaan hidup kanak-kanak di negeri itu.
Indeks Kesejahteraan Kanak-Kanak Sabah 2026
Indeks Kesejahteraan Kanak-Kanak Sabah (SCWI) 2026 — tinjauan berskala besar terhadap 4,441 kanak-kanak di seluruh negeri — mendapati bahawa kanak-kanak tanpa kerakyatan dan tanpa dokumen mencatatkan hasil paling rendah dalam kesihatan, pendidikan, pemakanan, dan perkembangan.
Kajian dua fasa ini sengaja merangkumi 591 kanak-kanak yang dikenal pasti sebagai tanpa kerakyatan atau tanpa dokumen, manakala sejumlah kecil 59 kanak-kanak dikenal pasti sebagai tanpa dokumen tanpa diklasifikasikan sebagai tanpa kerakyatan.
Kajian itu mencatat bahawa klasifikasi ini sering bertindih disebabkan halangan pentadbiran, kekurangan pendaftaran kelahiran, dan jurang dokumentasi yang diwarisi merentas generasi.
Kesihatan
Kanak-kanak ini secara konsisten mencatatkan hasil paling rendah dalam hampir semua domain kesejahteraan, termasuk kesihatan, pendidikan, keselamatan, pemakanan dan penyertaan. Corak ini meletakkan mereka pada tahap paling ekstrem kekurangan dalam populasi kanak-kanak negeri itu.
Dari segi kesihatan, walaupun 92.3 peratus daripada semua kanak-kanak di Sabah melaporkan akses kepada penjagaan kesihatan, hanya 0.6 peratus daripada kanak-kanak tanpa dokumen atau tanpa kerakyatan mencapai ambang kesejahteraan kesihatan keseluruhan. Domain kesihatan merangkumi indikator seperti penyiapan vaksinasi, kesihatan mental, dan akses kepada perkhidmatan penjagaan kesihatan.
“Hanya dua peratus mempunyai akses kepada penjagaan yang diperlukan, manakala hanya 9.4 peratus terkini dengan vaksinasi,” lapor kajian itu.
Pendidikan
Hasil pendidikan menunjukkan jurang yang sama. Daripada semua kanak-kanak yang dikaji, hanya 27.2 peratus mencapai ambang kesejahteraan pembelajaran, tetapi bagi kanak-kanak tanpa dokumen atau tanpa kerakyatan, angka itu menurun secara mendadak kepada hanya 2.7 peratus.
Sebanyak 35.6 peratus mempunyai akses kepada pendidikan, 21.7 peratus mempunyai akses kepada maklumat, dan penyiapan pendidikan sekolah hanya 8.4 peratus — menunjukkan pengecualian teruk daripada pencapaian pendidikan yang bermakna walaupun terdapat akses sistem yang lebih luas.
Pertumbuhan dan Perkembangan
Dalam domain pertumbuhan dan perkembangan, daripada semua kanak-kanak, 30.6 peratus mencapai standard yang disyorkan untuk pemakanan dan pemeriksaan perkembangan, manakala hanya 19.1 peratus kanak-kanak tanpa kerakyatan dan tanpa dokumen mencapai standard tersebut.
“Menariknya, 78.6 peratus kanak-kanak tanpa dokumen atau tanpa kerakyatan dan 100 peratus kanak-kanak kurang upaya mencapai ambang untuk pengambilan makanan berkhasiat, satu penemuan yang mengejutkan memandangkan kerentanan yang didokumenkan kumpulan ini. Kecondongan keinginan sosial, di mana penjaga melaporkan apa yang mereka percaya sebagai jawapan ‘betul’, mungkin sebahagiannya menjelaskan hasil ini,” lapor kajian itu.
Keselamatan
Apabila bercakap mengenai keselamatan kanak-kanak, yang menggunakan indikator seperti perumahan mencukupi, keselamatan makanan, air dan sanitasi, perjalanan selamat, persekitaran sosial dan perlindungan daripada keganasan dan jenayah, 6.6 peratus kanak-kanak tanpa kerakyatan dan tanpa dokumen mencapai ambang, satu-satunya domain di mana mereka mendapat skor lebih tinggi daripada jumlah kanak-kanak di mana hanya 6.1 peratus mencapai ambang.
Mereka juga mendapat skor sederhana dalam domain “Adakah saya berhubung dan adakah saya mempunyai suara?”, di mana 56.2 peratus mencapai ambang, berbanding 61.6 peratus keseluruhan yang mencapai ambang. Domain ini meneroka rasa kepunyaan mereka di sekolah, komuniti agama dan lain-lain, serta rasa sokongan dan harapan untuk masa depan.
Penyelidik mengaitkan perkadaran sederhana ini dengan kepunyaan komuniti di pusat pembelajaran alternatif atau rangkaian komuniti setempat.
Walau bagaimanapun, hasil adalah sangat lemah dalam domain teras seperti kesihatan, pembelajaran, dan keselamatan, menekankan pengecualian yang dihadapi kanak-kanak ini daripada perkhidmatan asas, perlindungan undang-undang, dan infrastruktur penting.
Sokongan Keluarga
Secara lebih positif, 87.6 peratus menerima rangsangan awal dan penjagaan responsif, menunjukkan sokongan penjagaan yang kukuh dalam isi rumah walaupun terdapat pengecualian sistemik.
Laporan itu mengatakan hasil tersebut disebabkan oleh kekangan sistemik yang lebih luas, mencatat bahawa kanak-kanak tanpa dokumen dan tanpa kerakyatan sering dikecualikan kerana kekurangan identiti undang-undang dan sistem pendaftaran sivil, yang menjejaskan keupayaan mereka untuk mendaftar secara rasmi di sekolah, hak penjagaan kesihatan, dan sistem perlindungan sosial.
“Penemuan ini mengukuhkan bahawa walaupun Sabah menunjukkan akses perkhidmatan yang agak tinggi secara keseluruhan, kanak-kanak tanpa dokumentasi undang-undang kekal sebahagian besarnya di luar jangkauan berkesan sistem ini,” kata laporan itu.
