Bekas menteri Tengku Zafrul Aziz dan Khairy Jamaluddin, yang dilihat sebagai golongan moderat, mewakili wajah baharu politik Malaysia, kata seorang penganalisis.
PETALING JAYA: Dalam negara yang politiknya sejak sekian lama dibentuk oleh kepentingan komunal dan agama, perubahan mungkin sedang menanti, dan perubahan itu akan dipimpin oleh Tengku Zafrul Aziz dan Khairy Jamaluddin. Selain daripada imej sederhana yang dipamerkan kedua-dua lelaki itu, daya tarikan mereka terletak pada politik yang berpusatkan hujah, fakta, penyampaian perkhidmatan dan persaingan sihat berbanding retorik perkauman, menurut penganalisis politik Mazlan Ali.
Daripada membingkai Malaysia melalui perkiraan komunal yang sempit, kata Mazlan, kedua-dua pemimpin itu memproyeksikan visi negara yang dibina atas kebersamaan, toleransi dan kerjasama. Lebih daripada itu, seorang pemerhati politik yang bercakap tanpa nama menunjukkan bahawa kedua-duanya telah menunaikan janji mereka semasa berkhidmat dalam Kabinet.
Tengku Zafrul pernah berkhidmat sebagai menteri kewangan dan kemudiannya menteri pelaburan, perdagangan dan industri sebelum dilantik ke jawatan semasa sebagai penasihat politik kanan kepada perdana menteri dan pengerusi Lembaga Pembangunan Pelaburan Malaysia. Khairy menyertai Kabinet pada 2013 sebagai menteri belia dan sukan sebelum beralih ke portfolio sains, teknologi dan alam sekitar dan kemudiannya sebagai menteri kesihatan.
Mazlan berkata kedua-duanya mewakili masa depan yang “lebih meyakinkan” tetapi memberi amaran bahawa sebarang perubahan daripada skrip politik lama mengenai bangsa dan agama kepada kesederhanaan masih jauh. Beliau menunjukkan bahawa sejak sebelum merdeka, parti politik dibentuk sebahagian besarnya mengikut garis perkauman untuk mewakili komuniti masing-masing.
“Kita mungkin telah menukar kerajaan beberapa kali sejak 2018, tetapi negara masih belum dapat melarikan diri sepenuhnya daripada skrip politik yang dibina sekitar bangsa dan agama,” katanya. “Sebagai contoh, Barisan Nasional (BN), yang diterajui Umno, menjadi sangat hegemoni sehingga gabungan itu tewas pada 2018,” tambahnya.
Bagi Mazlan, pecahan besar pertama berlaku pada 1998 berikutan pemecatan Anwar Ibrahim daripada Umno dan kerajaan, yang mencetuskan gerakan reformasi. Tempoh itu juga bertepatan dengan globalisasi, peningkatan tahap pendidikan dan pertumbuhan pesat media dalam talian, mewujudkan keadaan untuk apa yang digambarkan oleh ramai sarjana sebagai kemunculan “politik baharu”.
Tidak seperti model lama, budaya politik baharu ini kurang bergantung kepada mobilisasi kaum dan agama, dan lebih dipengaruhi oleh maklumat, keterbukaan dan persekitaran politik yang lebih rata. Namun, skrip lama tidak pernah benar-benar hilang. Walaupun peralihan kuasa berulang daripada BN di bawah Najib Razak kepada Pakatan Harapan (PH) di bawah Dr Mahathir Mohamad, Perikatan Nasional (PN) di bawah Muhyiddin Yassin, pentadbiran pimpinan BN di bawah Ismail Sabri Yaakob, dan kini kerajaan perpaduan Anwar — Mazlan percaya Malaysia masih terperangkap sebahagiannya antara kedua-dua era.
Malah dalam kerajaan perpaduan, yang mempromosikan tema seperti ketelusan, integriti dan tadbir urus cekap, kesan daripada buku panduan komunal lama terus timbul di kalangan beberapa tokoh dalam Pemuda Umno dan DAP, katanya. Kegigihan itu, katanya, mencerminkan struktur sosial yang sangat pluralistik di negara ini.
Dalam banyak cara, ia juga menjelaskan mengapa pemimpin Malaysia terus bergelut untuk menangani kebimbangan Melayu tanpa mengasingkan bukan Melayu atau meyakinkan bukan Melayu tanpa dituduh mengabaikan kepentingan Melayu. Parti berasaskan Melayu seperti PAS, Umno dan Bersatu masih bergantung kepada naratif Melayu-Islam untuk mengukuhkan sokongan, terutamanya mengenai isu yang melibatkan agama dan identiti, termasuk pertikaian berulang mengenai penggunaan perkataan “Allah” dan dakwaan bahawa Islam terancam.
Parti bukan Melayu, termasuk DAP, MCA, MIC dan Gerakan, pula terus bergantung kepada kebimbangan komunal untuk mengekalkan kaitan dalam kalangan pengundi masing-masing. Hasilnya, kata Mazlan, adalah persekitaran politik yang kekal tegang dari segi emosi walaupun pengundi menjadi lebih terdedah, berpendidikan dan berhubung secara digital.
“Walaupun Malaysia bergerak ke arah politik yang lebih matang, bangsa dan agama terus mewarnai politik demokrasi di negara ini,” katanya. Tetapi, katanya, Tengku Zafrul dan Khairy telah muncul sebagai harapan terbaik Malaysia untuk perubahan. Walau bagaimanapun, tambahnya, perubahan itu tidak mungkin berlaku dalam sekelip mata.
Budaya politik yang lebih sederhana dan moden, katanya, memerlukan pendidikan politik yang lebih kukuh, perubahan keadaan sosial dan masa untuk jangkaan pengundi baharu mengubah sistem sepenuhnya. Mazlan juga percaya prestasi ekonomi akhirnya boleh menjadi asas yang lebih kukuh untuk perpaduan negara berbanding tawar-menawar tradisional mengenai bangsa dan agama.
Pelaburan, pekerjaan, gaji dan dasar industri, katanya, menawarkan asas yang lebih mampan untuk perpaduan. Keberkesanannya, bagaimanapun, masih bergantung kepada geografi, demografi dan tingkah laku pengundi. Naratif ekonomi cenderung bergema paling kuat di kawasan pilihan raya bandar dan separa bandar, terutamanya dalam kalangan pengundi muda, berpendidikan dan mudah alih yang terjejas secara langsung oleh keadaan ekonomi dan mengambil bahagian secara lebih aktif dalam perdebatan dasar.
Itu, menurut Mazlan, membantu menjelaskan mengapa PH, yang lebih bergantung kepada rangka kerja “politik baharu”, menunjukkan prestasi lebih kukuh di kawasan bandar dan separa bandar. Sebaliknya, prestasi ekonomi sahaja sering tidak mencukupi untuk mempengaruhi “pengundi subjek” yang lebih tradisional di kawasan luar bandar, kampung dan petempatan Felda. Komuniti ini, katanya, kekal lebih terikat dengan bangsa, agama dan identiti politik yang telah lama wujud.
Mazlan juga membuat pemerhatian bahawa pemikiran politik ke hadapan Tengku Zafrul dan Khairy lebih menyerupai pemimpin di negara maju seperti Sweden dan Australia. “Zafrul telah berjaya membuktikan nilainya dengan membawa kemajuan kepada negara tanpa terikat dengan agenda skrip politik lama,” katanya. Beliau menyatakan bahawa walaupun Khairy masih beroperasi dalam rangka kerja nasionalisme Melayu yang cenderung ke kanan, dia secara beransur-ansur bergerak lebih dekat dengan pendekatan Zafrul.
“Dalam pemikiran politik tokoh-tokoh ini, ada harapan untuk masa depan yang lebih terbuka dalam membentuk skrip politik baharu,” tambahnya.
