Pelancaran Parti Bersama Malaysia oleh Rafizi Ramli telah mencetuskan perdebatan mengenai masa depan politik reformasi di Malaysia. Melalui kempen media sosial yang bertenaga dan retorik reformis yang biasa, parti ini mempersembahkan dirinya sebagai kuasa politik baharu yang mampu memulihkan idealisme yang dianggap telah ditinggalkan oleh pertubuhan politik sedia ada.
Dari Gerakan Reformasi ke Politik Pecah-belah
Selama lebih dua dekad, perubahan telah menjadi tema utama politik Malaysia. Ketika Reformasi muncul pada 1998, landskap politik adalah berbeza sama sekali. Barisan Nasional yang dikuasai Umno mempunyai monopoli kuasa yang menggalakkan. Terdapat kritikan terhadap undang-undang autoritarian, sekatan kebebasan sivil, dan penyalahgunaan kuasa oleh masyarakat sivil dan pembangkang. Sebelum PKR dilahirkan, DAP dan PAS telah lama bertindak sebagai pengawal parlimen, manakala Parti Rakyat Malaysia, walaupun kejayaan pilihan raya terhad, menawarkan alternatif progresif dan berprinsip dalam wacana politik Malaysia.
PKR tidak memperkenalkan kritikan baharu terhadap pertubuhan politik. Sumbangan bersejarahnya adalah lebih signifikan: ia menghasilkan kenderaan politik yang kredibel untuk mencabar dominasi Umno. Usaha itu memuncak pada pilihan raya umum 2018, apabila Pakatan Harapan mencapai apa yang lama dianggap mustahil – peralihan kuasa demokratik secara aman pertama dalam sejarah Malaysia.
Malangnya, tempoh selepas 2018 mendedahkan realiti berbeza. Kejatuhan dominasi satu parti tidak secara automatik menghasilkan sistem pemerintahan yang stabil. Sebaliknya, Malaysia memasuki era gabungan pecah-belah, peralihan pakatan, dan pusat kuasa bersaing. Kerajaan menjadi lebih rapuh, manakala usaha reformasi menghadapi tentangan bukan sahaja daripada institusi yang berakar umbi tetapi juga daripada dalam gabungan pemerintah itu sendiri.
Pemergian Rafizi
Walaupun merupakan antara tokoh paling dikenali PKR, hubungan Rafizi dengan Perdana Menteri Anwar Ibrahim merosot selepas pemilihan dalaman PKR. Selepas kalah dalam pertandingan jawatan timbalan presiden, Rafizi meletak jawatan daripada Kabinet. Beliau dan bekas naib presiden PKR Nik Nazmi Nik Ahmad kemudian meletak jawatan sebagai Ahli Parlimen dan akhirnya keluar dari PKR. Mereka berhujah bahawa parti itu telah menyimpang daripada idealisme asasnya dan tidak lagi mewakili visi reformis yang pernah memberi inspirasi kepada penyokongnya.
Bersama dilancarkan sebagai percubaan untuk menuntut semula idealisme yang hilang itu. Namun pemeriksaan lebih dekat terhadap objektif parti yang dinyatakan menunjukkan sedikit perbezaan daripada platform PKR sendiri. Banyak pendirian dasar Bersama tidak akan menjadi kontroversi di kalangan ahli PKR. Pertikaian itu nampaknya kurang tentang dasar daripada tentang kepimpinan – atau lebih tepat, personaliti.
Bersama: Kenderaan Perubahan atau Sekadar Bising?
Menurut Rafizi, Bersama wujud untuk menawarkan pengundi alternatif yang berani dan berprinsip kepada perintah politik sedia ada. Namun, usaha ini bukanlah baharu atau unik. Malaysia sudah mempunyai banyak suara – terutamanya daripada masyarakat sivil – yang mampu mengkritik kerajaan. Apa yang mengubah politik Malaysia selama dua dekad yang lalu bukanlah kewujudan kritikan, tetapi pembinaan gabungan yang mampu menggantikan mereka yang berkuasa.
Ini adalah pencapaian bersejarah terbesar PKR. Kepentingannya bukan terletak pada inovasi ideologi, tetapi pada kemampuannya untuk menyatukan pelbagai kuasa politik di belakang projek pilihan raya yang sama. Melalui Barisan Alternatif, Pakatan Rakyat, dan akhirnya Pakatan Harapan, PKR berfungsi sebagai jambatan antara pelakon politik yang mungkin tidak akan bekerjasama. Ia berjaya kerana mengiktiraf kebenaran asas politik Malaysia: reformasi memerlukan pakatan.
Pelajaran ini masih relevan hari ini. Banyak parti sebelum Bersama – Muda, Pejuang, PSM, dan lain-lain – cuba menyalurkan rasa tidak puas hati orang ramai kepada sokongan politik. Masalah utama mereka bukanlah kekurangan idea baik atau agenda reformasi. Kesan terhad mereka berpunca daripada ketidakmampuan untuk menjana kekuatan politik yang mencukupi, kapasiti organisasi, dan, yang paling penting, perkongsian strategik yang diperlukan untuk menukar idealisme kepada kuasa pemerintahan.
Pembinaan Pakatan: Ujian Sebenar
Sistem pilihan raya majoriti mudah di Malaysia memberi ganjaran kepada kerjasama dan menghukum perpecahan. Parti pembangkang yang bersaing antara satu sama lain sering berakhir dengan mengukuhkan saingan yang lebih besar dan lebih mantap. Sejarah pilihan raya berulang kali menunjukkan bahawa perpaduan pembangkang sering menjadi faktor penentu dalam mengalahkan penyandang.
Atas sebab ini, keengganan Rafizi untuk mengutamakan pembinaan gabungan merupakan kelemahan strategik paling serius Bersama. Kesucian politik mungkin menarik minat pengundi yang kecewa, tetapi kesucian sahaja jarang memenangi pilihan raya. Melainkan Bersama dapat memperoleh majoriti parlimen mutlak – satu hasil yang hampir pasti tidak mungkin bagi mana-mana parti baharu – kemampuannya untuk mempengaruhi dasar negara akhirnya akan bergantung kepada kerjasama dengan pelakon politik lain.
Paradoks tidak dapat dielakkan. Kompromi yang kini dikritik Rafizi mungkin akhirnya menjadi perlu jika Bersama berharap untuk mencapai reformasi yang diperjuangkannya.
Potensi Reformasi Terhad: Mengganggu, Bukan Mengubah
Dalam jangka pendek, Bersama tidak mungkin mengubah secara fundamental politik Malaysia. Membina parti nasional yang berdaya maju memerlukan lebih daripada kepimpinan karismatik dan keterlihatan media sosial. Ia memerlukan rangkaian akar umbi, disiplin organisasi, sumber kewangan, jentera pilihan raya, dan kerja politik yang berterusan selama bertahun-tahun.
Buat masa ini, Bersama kelihatan berpuas hati menduduki zon selesa pengkritik yang tidak takut. Ia tidak meletakkan dirinya untuk berfungsi sebagai ejen perubahan struktur. Akibatnya, kesan segeranya mungkin mengganggu daripada mengubah. Walaupun ia hanya memenangi beberapa kerusi – atau langsung tidak – ia boleh melemahkan blok reformasi yang lebih luas dengan membelah undi di kawasan parlimen marginal.
Ironi yang dihadapi oleh banyak parti pecahan ialah mereka diasaskan atas nama memperkukuh reformasi, namun sering berakhir membantu kuasa yang mereka lawan. Tanpa strategi gabungan yang kredibel, Bersama berisiko menjadi parti lain yang menyuarakan kekecewaan orang ramai tanpa dapat menterjemahkannya kepada kuasa politik. Reformasi tidak dicapai hanya dengan mengenal pasti masalah. Ia memerlukan kerja sukar meningkatkan kesedaran, membina konsensus, mengumpul kekuatan, dan membentuk majoriti.
Sebuah parti mungkin mempunyai idea yang betul. Tetapi tanpa keupayaan untuk menyatukan orang ramai di belakangnya, idea tersebut kekal sebagai aspirasi – bukan perubahan.
Tian Chua adalah bekas Ahli Parlimen Batu dua penggal dan bekas naib presiden PKR. Pandangan yang dinyatakan adalah daripada penulis dan tidak semestinya mencerminkan pandangan FMT.
