Cadangan Timbalan Perdana Menteri Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi supaya syarikat yang memiliki pensijilan halal Jakim melantik eksekutif halal sepenuh masa telah mendapat tentangan yang dijangka, terutamanya daripada perusahaan mikro, kecil dan sederhana (PMKS) yang sudah bergelut dengan kenaikan gaji, kos utiliti yang lebih tinggi, dan margin yang sempit. Kebimbangan tersebut wajar didengar, dan sebarang keperluan baru mesti diperkenalkan dengan kadar yang seimbang dan sokongan yang tulen. Namun perdebatan tidak boleh berhenti pada kos semata-mata.
Halal adalah Sistem Kepercayaan
Halal sering dianggap hanya bermula dan berakhir dengan logo pada pembungkusan atau sijil di belakang kaunter. Pada hakikatnya, ia adalah sistem kepercayaan yang merangkumi keseluruhan rantaian nilai, daripada sumber, pengendalian, dan penyimpanan kepada pemprosesan, pemasaran, dan komunikasi pengguna. Apabila kepercayaan itu rosak akibat kelemahan integriti rantaian bekalan halal, seperti bahan yang salah label atau dokumentasi yang lemah, kerosakan itu melangkaui mana-mana syarikat tunggal. Ia menghakis keyakinan orang ramai terhadap pensijilan halal itu sendiri dan, dari masa ke masa, menjejaskan kedudukan Malaysia dalam ekonomi halal global yang terlalu penting untuk diperlakukan secara sambil lewa.
Pengajaran daripada Kewangan Islam
Sebahagian besar tentangan terhadap cadangan ini menganggap bahawa jaminan halal hujung ke hujung adalah sesuatu yang baru atau berlebihan. Ia tidak. Malaysia telah menggunakan prinsip yang setanding selama beberapa dekad dalam kewangan Islam, di mana tadbir urus Syariah diterapkan melalui semakan bebas, mekanisme audit, dan pengawasan ketat daripada jawatankuasa Syariah, sehingga ke peringkat kawal selia, termasuk Majlis Penasihat Syariah Bank Negara Malaysia dan Suruhanjaya Sekuriti. Terdapat kes di mana institusi kewangan Islam dikehendaki 'membersihkan' pendapatan berikutan kelemahan operasi dalam melaksanakan keputusan Syariah. Daripada menandakan kegagalan, ini menunjukkan bahawa rangka kerja jaminan yang berfungsi dapat mengesan masalah, membetulkannya, dan mencegahnya daripada berulang. Logik yang sama harus digunakan untuk industri halal.
Kos Mesti Ditimbang dengan Peluang
Pengkritik betul bahawa keperluan kawal selia tambahan membawa kos, dan kos tersebut tidak akan jatuh sama rata. PMKS akan merasakan tekanan yang lebih akut berbanding pengeluar besar atau pengeksport global, itulah sebabnya pelaksanaan mesti berperingkat, seimbang, dan disokong oleh pembinaan kapasiti yang bermakna, termasuk latihan, garis panduan yang jelas, dan peraturan peralihan. Tetapi memberi tumpuan semata-mata kepada kos adalah titik buta strategik. Malaysia tidak bersaing dalam persekitaran statik di mana pensijilan halal adalah keperluan agama domestik. Kita bersaing dalam ekonomi global berisiko tinggi di mana halal dikaitkan dengan perdagangan antarabangsa, penjenamaan premium, dan keselamatan makanan.
Tadbir Urus Halal Harus Inklusif
Cadangan ini tidak boleh dibingkaikan sebagai beban yang dikenakan ke atas perniagaan bukan Muslim. Malah, 67% produk bersijil halal di pasaran Malaysia dihasilkan oleh usahawan bukan Muslim, mencerminkan bahawa ekonomi halal Malaysia sentiasa inklusif secara komersial. Agama pemilik perniagaan adalah tidak relevan. Persoalan sebenar ialah sama ada perniagaan mempunyai struktur dan disiplin untuk melindungi integriti halal daripada sumber kepada pemasaran.
Laluan Praktikal ke Hadapan
Keperluan eksekutif halal sepenuh masa harus diperkenalkan secara berperingkat, bermula dengan pengeluar besar, industri berorientasikan eksport, dan sektor berisiko tinggi. Pengendali yang lebih kecil harus menerima tempoh peralihan yang mencukupi, latihan mampu milik, akses kepada pengaturan pematuhan perkongsian perkhidmatan, dan jika sesuai, sokongan dan insentif kerajaan. Malaysia juga harus mempertimbangkan untuk menubuhkan Suruhanjaya Industri Halal yang khusus dengan mandat yang jelas untuk penyelarasan penguatkuasaan dan piawaian profesional, bukan untuk menggantikan peranan pensijilan Jakim, tetapi untuk menyediakan arkitek institusi yang diperlukan oleh industri halal yang matang dan berdaya saing global.
Cadangan ini memerlukan penghalusan, tetapi menolaknya semata-mata atas alasan kos adalah tindak balas jangka pendek terhadap peluang jangka panjang. Malaysia boleh kekal sebagai negara yang mengeluarkan sijil halal, atau ia boleh menjadi negara yang mentakrifkan piawaian global untuk jaminan halal dan mengeksport kepakaran itu ke seluruh dunia.
