94% Kanak-Kanak Malaysia Aktif Dalam Talian
Seorang kanak-kanak Iban berusia 15 tahun di Kapit menggunakan media sosial untuk meningkatkan bahasa Inggerisnya. Seorang kanak-kanak kurang upaya mendapat persahabatan dan sokongan melalui komuniti dalam talian. Seorang remaja tanpa kerakyatan kekal berhubung dengan maklumat, pembelajaran dan peluang melalui platform digital. Bagi ramai kanak-kanak, dunia digital bukanlah kemewahan.
Di Malaysia, 94 peratus kanak-kanak berumur 12 hingga 17 tahun menggunakan internet, dan hampir kesemuanya dalam talian setiap hari. Ia adalah tempat mereka belajar, bermain, mengekspresikan diri, mencari bantuan dan mengambil bahagian dalam masyarakat. Oleh itu, perdebatan tentang keselamatan dalam talian mesti bermula dengan prinsip mudah: Kanak-kanak tidak sepatutnya memilih antara selamat dan dapat belajar, berhubung, mengambil bahagian serta berkembang dalam talian.
Ancaman Dalam Talian Semakin Meningkat
Namun, bahaya dalam talian adalah nyata dan semakin meningkat, dan kerajaan bertindak dengan betul. Kajian Disrupting Harm menganggarkan bahawa 100,000 remaja di Malaysia mengalami eksploitasi dan penderaan seksual dalam talian dalam tempoh satu tahun. Secara global, risiko juga meningkat, dengan Internet Watch Foundation melaporkan peningkatan 26,000 peratus dalam video penderaan seksual kanak-kanak yang dijana AI pada tahun 2025 sahaja.
Cabangannya jelas: bagaimana kita melindungi kanak-kanak daripada eksploitasi seksual, buli siber, kandungan berbahaya, pelanggaran privasi dan manipulasi tanpa memotong mereka daripada manfaat dunia digital?
Sekatan Umur Bukan Penyelesaian Ajaib
Sekatan berasaskan umur di platform media sosial boleh menjadi sebahagian daripada respons, tetapi ia bukanlah penyelesaian ajaib. Kanak-kanak mungkin mencari jalan untuk mengelakkan sekatan, menggunakan akaun dewasa, atau beralih ke ruang yang kurang kelihatan dan kurang dikawal. Jika sistem pengesahan terlalu bergantung pada dokumen identiti rasmi, ia mungkin mengecualikan kanak-kanak yang sudah tidak kelihatan dan terdedah, termasuk kanak-kanak tanpa dokumentasi.
Dasar yang direka untuk melindungi kanak-kanak tidak sepatutnya secara tidak sengaja membisukan mereka, mengasingkan mereka, atau mendorong mereka ke sudut internet yang lebih gelap. Keselamatan mesti mengukuhkan hak kanak-kanak — bukan menukarkannya.
Akta Keselamatan Dalam Talian 2025: Asas Kukuh
Akta Keselamatan Dalam Talian Malaysia 2025 (ONSA) dan Kod Perlindungan Kanak-Kanak dan Pengurangan Risiko adalah langkah penting kerana ia mengiktiraf bahawa platform mesti memikul tanggungjawab terhadap risiko yang dicipta oleh perkhidmatan mereka. Akta ini sudah mengandungi elemen penting reka bentuk selamat dan telah menetapkan asas untuk rangka kerja keselamatan dalam talian yang lebih bertanggungjawab.
Keutamaan sekarang adalah melaksanakan asas ini dengan baik dan menggunakan sepenuhnya titik masuk yang disediakan: beralih daripada hanya bertanya sama ada kanak-kanak cukup umur untuk memasuki platform, kepada bertanya sama ada platform itu cukup selamat untuk digunakan oleh kanak-kanak.
Reka Bentuk Selamat: Tanggungjawab Platform
Ini bermakna reka bentuk selamat: keselamatan kanak-kanak, privasi dan kesejahteraan dibina ke dalam produk dari awal. Ia bermakna perlindungan yang lebih kukuh terhadap hubungan yang tidak diingini, alat pelaporan yang mesra kanak-kanak, penyederhanaan yang lebih baik, pengumpulan data yang kurang, tetapan privasi lalai yang lebih jelas, dan sistem cadangan yang tidak mengarahkan kanak-kanak ke arah kandungan berbahaya atau tidak sesuai.
Ini bukan tentang meletakkan beban sepenuhnya kepada ibu bapa, guru atau kanak-kanak. Keluarga dan kanak-kanak memerlukan literasi digital, tetapi tiada kanak-kanak boleh dijangka mengurus algoritma yang tidak kelihatan, amalan data tersembunyi atau model perniagaan yang direka untuk menangkap perhatian. Penyedia platform tahu bagaimana sistem mereka berfungsi. Mereka mesti dikehendaki menilai risiko, mengurangkan bahaya dan menunjukkan apa yang mereka lakukan.
Kanak-Kanak dan Remaja Perlu Membentuk Penyelesaian
Kanak-kanak dan orang muda bukan pengguna teknologi yang pasif. Mereka memahami platform yang mereka gunakan, tekanan yang mereka rasa, bahaya yang mereka hadapi dan sokongan yang mereka perlukan. Mana-mana pendekatan serius terhadap keselamatan dalam talian mesti merangkumi mereka, terutamanya mereka yang suara sering ditinggalkan.
Membawa bersama pengawal selia, penyedia platform, masyarakat sivil, ibu bapa, pendidik, kanak-kanak dan belia adalah cara kita boleh memastikan penyelesaian adalah praktikal dan berkesan. Apabila kanak-kanak membantu membentuk alat pelaporan, tetapan privasi, reka bentuk yang sesuai dengan umur, literasi digital dan sistem akauntabiliti, penyelesaian lebih cenderung dipercayai, digunakan dan diperbaiki dari masa ke masa.
Ini lebih penting apabila kecerdasan buatan mengubah landskap digital. AI boleh menyokong pembelajaran, kreativiti, aksesibiliti dan perlindungan kanak-kanak. Tetapi ia juga boleh mencipta risiko baru, dari bahan penderaan sintetik dan deepfake kepada maklumat salah dan bentuk manipulasi yang lebih meyakinkan. Masyarakat yang belajar mentadbir platform hari ini dengan bertanggungjawab akan lebih bersedia untuk mengurus teknologi esok.
Masa Depan Digital yang Lebih Selamat Mungkin
Matlamatnya bukan untuk menghalang kanak-kanak daripada ruang digital, tetapi untuk menjadikan ruang itu cukup selamat untuk mereka belajar, berhubung dan berkembang. Malaysia mempunyai peluang untuk memimpin dengan model seimbang: melindungi kanak-kanak daripada penderaan dan eksploitasi; memelihara hak mereka terhadap maklumat, ekspresi kreatif, privasi dan penyertaan; dan memerlukan syarikat teknologi untuk mereka bentuk ruang digital yang lebih selamat dari awal – memanfaatkan titik masuk yang disediakan oleh Akta Keselamatan Dalam Talian.
Jika kita betul, keselamatan dalam talian bukan sahaja akan mengurangkan bahaya hari ini. Ia akan membantu membentuk masyarakat yang boleh memanfaatkan teknologi digital secara bertanggungjawab sambil mengekalkan hak, maruah dan kesejahteraan kanak-kanak di pusat. Untuk setiap kanak-kanak, masa depan digital yang lebih selamat.
