Kilang Malaysia Bekalkan Mineral Kritikal Dunia Bernilai RM395,000 Sebeg
Beg-beg yang mengandungi campuran elemen nadir bumi dengan nilai sekitar US$100,000 (RM395,534.24) setiap satu tersusun rapi di kilang penapisan Lynas Malaysia di Gebeng, utara Kuantan, Pahang, bersedia untuk dihantar ke pasaran antarabangsa. Kilang ini memainkan peranan penting dalam rantaian bekalan global untuk mineral yang amat diperlukan dalam pelbagai industri teknologi tinggi.
Cabaran Dominasi China dalam Pasaran Nadir Bumi
Pekerja-pekerja di kilang tersebut memuatkan beratus-ratus tan mineral nadir bumi ke dalam beg untuk penghantaran, menyokong usaha global untuk mengurangkan pergantungan terhadap dominasi China dalam sektor kritikal ini. Elemen nadir bumi merupakan bahan asas penting dalam pembuatan produk daripada telefon pintar hingga jet pejuang, kereta elektrik dan turbin angin – serta semakin penting untuk perkakasan yang menggerakan ledakan kecerdasan buatan.
Kebimbangan global mengenai penguasaan Beijing sebagai pengeluar nadir bumi terbesar dunia telah mendorong gergasi perlombongan Australia, Lynas, untuk memperluaskan portfolio elemen nadir bumi yang ditapis di Malaysia. Syarikat ini berharap dapat meningkatkan bahagian pasaran sekitar 10 peratus yang dimilikinya sekarang.
"China telah membina kejayaannya melalui pelaksanaan pelan industri yang jelas – ini memerlukan kita untuk serius menanganinya," kata Ketua Pegawai Eksekutif Lynas, Amanda Lacaze kepada AFP. Beliau menekankan bahawa menentang dominasi China memerlukan "disiplin, fokus dan perancangan yang jelas".
Operasi Kilang Penapisan Terbesar Dunia di Gebeng
Kemudahan Lynas di Gebeng kini merupakan kilang pemprosesan nadir bumi tunggal terbesar di dunia. Sejak tahun 2012, fasiliti ini telah menapis logam tulen daripada bahan mental yang dilombong di Australia Barat, melalui prosedur pemisahan yang intensif dan rumit.
Kilang tersebut kini mengendalikan 11 daripada 17 elemen nadir bumi – dengan bilangan yang semakin meningkat – dan mempunyai rancangan untuk berkembang lebih jauh dengan memasukkan elemen "berat" seperti yttrium dan lutetium yang digunakan untuk laser, pengimejan perubatan dan terapi kanser.
Daripada kilang ini, beg-beg berharga diangkut ke Pelabuhan Klang di seberang Malaysia, dan kemudiannya belayar ke Jepun di mana serbuk logam tersebut ditukar menjadi magnet berprestasi tinggi untuk industri canggih seperti elektronik dan aeroangkasa.
Kebanyakan beg mengandungi NdPr, singkatan untuk neodymium-praseodymium, campuran nadir bumi dan bahan magnet utama yang dijual sekitar US$100,000 (RM395,534.24) setiap beg. Kuantiti yang lebih kecil bagi oksida nadir bumi berat lain seperti dysprosium, terbium dan samarium dijual dalam tin 25-kilogram.
Peranan Strategik dalam Perdagangan Global
Elemen nadir bumi amat penting untuk ekonomi global sehingga menjadi titik pertikaian dalam perang perdagangan sengit antara Amerika Syarikat dan China. Beijing telah menggunakan cengkaman terhadap mineral berharga ini dengan cara yang dramatik pada Oktober lalu, mencapai perjanjian dengan Washington untuk menghentikan sementara perang perdagangan selepas sekatan eksportnya menggemparkan pasaran dan mengganggu rantaian bekalan.
Bekalan nadir bumi dijangka menjadi topik perbincangan utama dalam sidang kemuncak akan datang antara Presiden AS Donald Trump dan rakan sejawatannya dari China, Xi Jinping, di Beijing pada pertengahan Mei.
Namun cabaran untuk Lynas bukanlah kapasiti pengeluarannya, menurut Ketua Pegawai Operasi Pol Le Roux. Sebaliknya, insentif diperlukan untuk meningkatkan kapasiti hiliran – keupayaan untuk menukar mineral mental kepada produk siap – yang "tumbuh terlalu perlahan".
Komitmen terhadap Kelestarian dan Keselamatan
Pengeluaran nadir bumi memerlukan bahan kimia berat dan boleh menghasilkan sisa toksik, dengan kes termasuk operasi haram yang mencemarkan anak sungai Mekong di Myanmar, Laos dan Kemboja dengan arsenik dan kadmium.
Lynas telah mendapat kelulusan bulan lalu daripada kerajaan Malaysia untuk memproses nadir bumi di sana untuk tempoh 10 tahun lagi. Lesen ini dikeluarkan ketika badan pengawas alam sekitar seperti Greenpeace membangkitkan kebimbangan mengenai pengurusan hasil sampingan radioaktif.
Di bawah perjanjian terkini, kerajaan menyatakan syarikat mesti menghentikan semua aktiviti yang menghasilkan sisa radioaktif dalam tempoh lima tahun daripada lesen operasi yang diperbaharui. Namun Lynas menegaskan bahawa hasil sampingan daripada penapisan nadir bumi mereka menghasilkan gipsum kaya magnesium yang tidak toksik dan tidak radioaktif, serta besi fosfat dengan tahap bahan radioaktif semula jadi yang sangat rendah.
Rancangan Masa Depan dan Kepelbagaian
Lacaze menyatakan syarikat telah bekerjasama dengan pengeluar magnet untuk menutup jurang antara pemprosesan nadir bumi dan pembuatan. Namun beliau menekankan: "Kami tidak akan hanya mengatakan bahawa kami akan bangun esok dan menjadi pengeluar magnet."
Hasil sampingan sedia ada sudah disimpan dalam kemudahan pelupusan kekal yang "dibina dan diurus untuk memastikan bahan tersebut tidak memberi kesan kepada persekitaran sekeliling", menurut kenyataan syarikat.
Lynas juga mempunyai cita-cita untuk mempelbagaikan lagi pengeluaran nadir bumi sebagai mangkin dalam dekad akan datang. Elemen nadir bumi amat penting sebagai mangkin kos rendah dalam rantaian bekalan hidrogen, contohnya dalam proses pemulihan apabila gas tersebut diangkut jarak jauh sebagai ammonia.
"Dalam 10 tahun dari sekarang, saya menjangkakan ini menjadi bahagian penting perniagaan," kata Le Roux mengenai peluang baru dalam sektor pemangkin.
