KUALA LUMPUR, 22 Mei — Ketua perunding pengurusan sisa memberi amaran bahawa Malaysia perlu mengenakan sistem pengurusan sisa marin yang lebih ketat bagi melindungi Selat Melaka daripada pencemaran alam sekitar, memandangkan trafik perkapalan dijangka meningkat dengan ketara melalui laluan tersebut.
Ini berikutan insiden tumpahan minyak boleh meningkat apabila lebih banyak kapal berlayar antara Eropah dan Asia serta diubah haluan melalui selat itu sebagai laluan alternatif bagi mengelak Selat Hormuz yang dilanda konflik, kata Nur Zulaikha Yusof, ketua kemampanan dan perancangan strategik di Hexagon Synergy Group.
Beliau juga berkata perlu ada penyelarasan antara Malaysia, Singapura dan Indonesia, yang berkongsi laluan air Selat Melaka, bagi memastikan penguatkuasaan yang berkesan.
“Jumlah kapal dijangka meningkat antara 10 hingga 20 peratus apabila lebih banyak penghantar mencari laluan alternatif antara Eropah dan Asia,” katanya kepada Bernama baru-baru ini.
Akibatnya, terdapat kemungkinan peningkatan tumpahan minyak serta insiden lain. Ini boleh mendedahkan selat itu kepada bahaya alam sekitar yang lebih besar yang boleh menjejaskan ekosistem marin dan mata pencarian nelayan.
Nur Zulaikha menceritakan bagaimana dalam tempoh lapan tahun antara 2014 dan 2022, terdapat 130 tumpahan minyak yang membimbangkan di sepanjang Selat Melaka. “Menampung lebih banyak kapal yang diubah haluan di sini menjadikan Selat Melaka terdedah.”
Beliau berkata kecekapan selat tersebut, termasuk Selat Melaka, berpunca daripada peranan mereka dalam menghubungkan bekalan Timur Tengah dengan permintaan Asia Timur. “Namun kelebihan ini datang dengan kos: koridor itu sempit, sesak, dan rapuh dari segi alam sekitar.”
Walaupun situasi penyesuaian semula membolehkan Selat Melaka menyerap trafik limpahan, ia juga mewujudkan paradoks yang biasa bagi Malaysia—kaitan strategik yang lebih besar disertai dengan pendedahan alam sekitar yang lebih tinggi.
Tekanan perkapalan meningkat, risiko alam sekitar
Baru-baru ini, Agensi Penguatkuasaan Maritim Malaysia (APMM) mengenal pasti 39 kes pembuangan air bilga haram dan pemindahan kapal ke kapal tanpa kebenaran antara 2021 dan April 2026, sering melibatkan kapal berbendera asing.
Insiden ini menekankan mengapa Selat Melaka bukan sahaja digunakan secara meluas, tetapi juga semakin terdedah, katanya. Geografinya membesarkan risiko kerana trafik padat melalui saluran sempit, sering berdekatan dengan pantai dan kawasan perikanan.
Oleh itu, risiko alam sekitar adalah tinggi dan semakin meningkat, yang akan mengganggu perikanan dan mata pencarian nelayan yang bergantung pada ekosistem marin yang bersih dan stabil.
Bentuk pencemaran baru juga memasuki persamaan, katanya, sambil menambah bahawa kajian 2021 oleh Majlis Pengangkutan Bersih Antarabangsa mengenal pasti Selat Melaka sebagai salah satu kawasan panas air basuhan scrubber terbesar di dunia, bersama-sama dengan rantau Eropah dan Caribbean, dengan lebih 180 juta tan dibuang setiap tahun.
Air basuhan scrubber adalah air sisa tercemar yang dihasilkan oleh sistem pembersihan gas ekzos marin (scrubber) yang digunakan untuk mengeluarkan sulfur dan bahan pencemar lain daripada ekzos enjin kapal.
“Walaupun Malaysia telah mengharamkan pembuangan scrubber gelung terbuka dalam had pelabuhan, penguatkuasaan di luar sempadan itu tetap sukar, membolehkan bahan pencemar terkumpul di laluan laut bersebelahan,” katanya.
Nur Zulaikha juga berkata sebarang gangguan berterusan di Teluk, sama ada di Selat Hormuz atau Laut Merah, akan mendorong lebih banyak trafik melalui Asia Tenggara. Penilaian senario mencadangkan jumlah kapal boleh meningkat sebanyak 10–20 peratus.
“Itu mungkin kedengaran terkawal di atas kertas tetapi pada hakikatnya, ia menambah tekanan ke atas sistem yang sudah tegang seperti pelabuhan, tempat berlabuh dan yang kritikalnya, infrastruktur pengurusan sisa,” katanya.
Cabaran dalam sistem pengurusan sisa
Nur Zulaikha menekankan bahawa cabaran masih wujud dalam struktur operasi sistem pengurusan sisa kapal Malaysia. “Malaysia sangat bergantung kepada kontraktor berlesen Jabatan Alam Sekitar untuk mengendalikan sisa kapal.
“Walaupun bilangan kontraktor tidak sedikit, skop operasi mereka terhad. Mereka tidak selalu dapat menampung pelbagai jenis sisa Lampiran Konvensyen Antarabangsa bagi Pencegahan Pencemaran daripada Kapal (MARPOL), dan mereka beroperasi dalam kekangan jumlah dan jenis sisa yang dibenarkan,” katanya.
Beliau berkata hasilnya boleh diramal—kelewatan, kesesakan dan sistem yang tidak memenuhi takrifan “mencukupi” Pertubuhan Maritim Antarabangsa (IMO).
Gesaan untuk tadbir urus lebih kukuh
Beliau berkata penguatkuasaan mesti beralih daripada reaktif kepada pencegahan, disokong oleh pengawasan yang lebih baik dan pendakwaan yang konsisten.
Kemudahan penerimaan pelabuhan perlu dianggap sebagai infrastruktur teras, bukan perkhidmatan sampingan, dan harus diperluas, diseragamkan dan ditetapkan harganya dengan cara yang menggalakkan penggunaan berbanding pengelakan.
Selain itu, peraturan juga perlu seiring dengan bahan pencemar baru seperti pembuangan scrubber, sebaiknya selaras dengan rakan serantau “kerana ini bukan masalah yang boleh diselesaikan oleh Malaysia seorang diri,” katanya.
Selat Melaka dikongsi dengan Indonesia dan Singapura dan pencemaran tidak mengenal sempadan maritim. “Penyelarasan dalam pemantauan, penguatkuasaan dan piawaian adalah penting,” katanya.
Malaysia menghampiri titik perubahan strategik di mana peningkatan trafik melalui selat itu boleh mengukuhkan kedudukannya sebagai hab maritim. “Tetapi tanpa langkah perlindungan yang betul, ia boleh dengan mudah menghakis integriti alam sekitar dan kredibiliti pengawalseliaan,” tambahnya. — Bernama
