Dalam era moden yang sering membincangkan toleransi, kepelbagaian, dan persaudaraan manusia, Tunku Ampuan Pahang, Tunku Azizah Aminah Maimunah Iskandariah, menekankan bahawa prinsip-prinsip ini bukanlah baru. Menurut beliau, dunia Melayu telah lama mempunyai tradisi perlembagaan yang canggih untuk mentadbir masyarakat majmuk melalui keadilan, tanggungjawab bersama, dan kewibawaan sah.
Hukum Kanun Pahang: Tradisi Perlembagaan Berusia Enam Abad
Hukum Kanun Pahang (HKP) yang disusun semasa pemerintahan Sultan Abdul Ghafur Muhyiddin Shah (1592–1614) merupakan kesinambungan daripada Hukum Kanun Melaka dari abad ke-15. Ia bukan sekadar manuskrip undang-undang, tetapi tradisi perlembagaan Melayu-Islam yang berdaulat. HKP mengandungi prinsip keadilan, pemerintahan, tanggungjawab, dan keharmonian sosial yang berakar umbi daripada ajaran Islam.
Menurut Tunku Azizah, yang merupakan calon sarjana di Institut Antarabangsa Pemikiran dan Tamadun Islam (ISTAC), Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, HKP menekankan bahawa pemerintah tidak berada di atas undang-undang. Sultan memegang amanah untuk memerintah dengan adil, bijaksana, dan bertanggungjawab di hadapan Allah. Pembesar, hakim, dan pemimpin masyarakat juga mempunyai tanggungjawab yang jelas dalam sistem perlembagaan ini.
Kepentingan Kerjasama HCHF dan IIDM
Kerjasama antara Jawatankuasa Tertinggi Persaudaraan Manusia (HCHF) dan Institut Ilmu Darul Makmur (IIDM) baru-baru ini menandakan pertemuan antara gerakan global kontemporari dengan tradisi peradaban yang panjang. Memorandum Persefahaman yang ditandatangani bertujuan mempromosikan keamanan, toleransi, kewujudan bersama, dialog, dan persaudaraan manusia melalui penyelidikan, penerbitan, inisiatif pendidikan, persidangan, dan kerjasama antarabangsa.
Tunku Azizah menegaskan bahawa kerjasama ini bukan sahaja memberi peluang kepada Pahang untuk belajar daripada inisiatif global, tetapi juga untuk menyumbang kepada perbincangan global. "Jika Abu Dhabi menyediakan platform antarabangsa untuk memajukan Persaudaraan Manusia, Pahang menyumbang tradisi perlembagaan yang berasal dari Hukum Kanun Melaka abad ke-15 dan diteruskan melalui Hukum Kanun Pahang, memberikan hampir enam abad pengalaman terdokumentasi dalam pemerintahan, keadilan, ketertiban perlembagaan, dan pengurusan masyarakat majmuk," katanya.
Pengajaran untuk Dunia Moden
HKP mengingatkan kita bahawa keharmonian sosial tidak dapat dikekalkan oleh muhibah semata-mata. Kewujudan bersama secara aman memerlukan institusi, undang-undang, tanggungjawab, dan kewajipan moral yang mampu mengimbangi kepentingan individu dengan kebaikan bersama. Masyarakat moden sering menekankan hak sambil kurang memberi perhatian kepada tanggungjawab. Namun, sejarah menunjukkan bahawa keharmonian sosial yang berkekalan memerlukan kedua-duanya.
Pelabuhan Melaka, Pahang, Johor, Aceh, Patani, dan pusat-pusat dunia Melayu yang lain menghubungkan pedagang, cendekiawan, diplomat, dan pengembara dari Arab, Parsi, India, China, dunia Uthmaniyyah, dan Nusantara yang lebih luas. Masyarakat ini tidak homogen; mereka pelbagai, saling berhubung, dan berpandangan ke luar. Kejayaan mereka dibina bukan atas keseragaman, tetapi atas rangka kerja undang-undang dan politik yang mampu mengurus kepelbagaian sambil mengekalkan kestabilan.
Dengan kerjasama HCHF dan IIDM, Pahang kini berpeluang bukan sahaja memelihara warisan perlembagaan ini, tetapi juga berkongsinya dengan dunia yang lebih luas. Dunia Melayu menawarkan bukan sekadar aspirasi untuk kewujudan bersama, tetapi bukti berkekalan bahawa keadilan, undang-undang, tanggungjawab moral, dan pemerintahan perlembagaan dapat mengekalkan keharmonian dalam masyarakat yang pelbagai merentas generasi.
