Rakyat Negeri Sembilan mempunyai kebanggaan yang mendalam terhadap Adat Perpatih. Selama berabad-abad, rangka kerja adat ini telah menentukan identiti negeri, menawarkan tradisi muafakat, demokrasi matrilineal, dan semak dan imbang yang luar biasa.
Namun, untuk masyarakat berfungsi secara padu dalam sebuah persekutuan moden, adalah penting untuk menjelaskan prinsip undang-undang asas: adat tradisional tidak beroperasi secara terpencil, dan ia tidak mengatasi undang-undang perlembagaan tertinggi negeri dan rangka kerja persekutuan Malaysia.
Walaupun sentimen adat mendalam, wacana awam mesti berlabuh pada kebenaran sejagat: matlamat utama mana-mana rangka kerja tadbir urus—sama ada adat atau undang-undang—adalah pemeliharaan keadilan objektif.
Dunia yang berubah: Keperluan untuk kestabilan institusi
Kita hidup dalam era ketidakpastian global yang mendalam. Di peringkat antarabangsa, kita sering menyaksikan kerapuhan ketertiban institusi, batasan badan undang-undang antarabangsa untuk mengekalkan keharmonian global, dan naratif yang beralih yang mengaburkan garis antara benar dan salah.
Dalam dunia yang mengalami perubahan geopolitik dan sosial yang pesat, institusi tempatan mempunyai tanggungjawab yang lebih tinggi untuk memproyeksikan kestabilan, kejelasan, dan kepatuhan kepada peraturan yang ditetapkan.
Pertikaian dalaman yang kompleks mengenai tradisi adat negeri tidak boleh ditangani dengan cara yang mewujudkan kekaburan pentadbiran atau kebimbangan awam. Sebaliknya, ia memerlukan penjajaran yang tenang dan terukur dengan proses undang-undang yang ditetapkan.
Kod keharmonian dalam Adat Perpatih
Adat Perpatih tidak pernah bertujuan menjadi instrumen geseran pentadbiran atau perubahan tadbir urus yang mendadak. Secara sejarah, intipatinya bergantung pada muafakat, perbincangan teliti, dan kesaksamaan. Apabila tindakan adat dilihat memintas sistem undang-undang yang dikodifikasi, ia berisiko membayangi nilai-nilai mulia yang ingin dilindungi oleh nenek moyang.
Sebarang percubaan untuk mengubah atau mencabar kedudukan kepimpinan tertinggi negeri mesti mencerminkan keadilan, ketelusan, dan keseimbangan yang diperjuangkan oleh Adat itu sendiri. Bertindak tanpa perlindungan ini berisiko mengubah tradisi yang dihormati menjadi alat ketidakstabilan prosedur.
Perlindungan perlembagaan seorang pemerintah berdaulat
Di bawah rangka kerja undang-undang moden Malaysia, kedudukan Yang di-Pertuan Besar dilindungi oleh dua lapisan legitimasi adat dan undang-undang bertulis. Apabila berhadapan dengan cabaran prosedur yang tidak pernah berlaku sebelum ini, jalan undang-undang dan perlindungan struktur yang tersedia untuk Raja adalah jelas:
- Ketertinggian perlembagaan bertulis: Dalam monarki berperlembagaan, tindakan adat mesti diselaraskan dengan undang-undang bertulis. Perkara X Perlembagaan Negeri Sembilan menetapkan ambang yang ketat untuk sebarang penilaian kepimpinan. Ia secara tersirat menuntut keadilan semula jadi—siasatan yang adil, telus, dan menyeluruh di mana semua pihak didengar—bersama dengan persetujuan rasmi kerajaan eksekutif negeri. Pengisytiharan unilateral atau bukan berkanun langsung tidak mempunyai kesan perlembagaan.
- Prinsip persetujuan eksekutif: Jentera pentadbiran negeri dan agensi penguatkuasaan undang-undang berfungsi di bawah kuasa perlembagaan. Tanpa sokongan berkanun Menteri Besar dan pengiktirafan Kerajaan Persekutuan, pengisytiharan adat alternatif tidak boleh menjadi realiti eksekutif atau undang-undang.
- Kekuatan kesinambungan pentadbiran: Dengan mengekalkan kepatuhan yang bermaruah, tenang, dan konsisten terhadap tugas diraja dan perlembagaan, institusi yang memerintah menjadi sauh negeri. Kestabilan dikekalkan bukan melalui geseran awam, tetapi melalui komitmen yang tidak berbelah bahagi terhadap kesinambungan tadbir urus negeri.
Kesimpulan: Menyelaraskan adat dengan kedaulatan undang-undang
Sama seperti masyarakat global memerlukan rangka kerja yang jelas untuk memastikan keadilan dan mengelakkan kekacauan, tadbir urus tempatan menuntut kepatuhan ketat kepada batasan perlembagaan. Undang-undang adat seperti Adat Perpatih adalah sumber kekuatan budaya yang besar, tetapi kelangsungan hidup dan penghormatan mereka bergantung sepenuhnya pada penjajaran dengan prinsip universal keadilan semula jadi dan perlembagaan bertulis.
Integriti institusi Negeri Sembilan kekal terjamin apabila semua pihak mengutamakan undang-undang prosedur berbanding sentimen emosi, memastikan keadilan kekal sebagai teras negeri.
Ini adalah pendapat peribadi penulis atau penerbitan dan tidak semestinya mewakili pandangan Malay Gazette.
